[ Yazım Kuralları | Editörler | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Ana Sayfa | E-Posta ]
 Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi
Mart 2006, Cilt 6, Sayı 1, Sayfa(lar)
[ PDF ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]
İntihal
Yrd.Doç.Dr.Yusuf SERENGİL
 
YÖK Genel Kurulunun başbakanlık müsteşarı ile ilgili olarak Ekim ayında aldığı karar, daha önce de zaman zaman bazı rektör ve profesörlerle ilgili ortaya çıkmış olan intihal tartışmalarını yeniden gündeme getirmiştir. Son yıllarda şahit olduğumuz skandal boyutundaki intihal örneklerine [1] rağmen, bazı üniversite çevrelerinde konuya hala kayıtsız kalındığını görmekteyiz.

İntihal meselesinin, bırakın toplumu, akademik çevrelerde bile yeterince doğru algılanamamış olması, bilim dünyamızın geleceği açısından kaygı verici bir durumdur. Bunun gün geçtikçe artan bir bilim etiği sorunu olup olmadığı konusundaki tartışmaları [2] bir kenara bırakırsak; internet sayesinde yapmanın kolaylaştığı [3], yapılanı tespit etmenin ise zorlaştığı ortadadır.

İntihal İngilizce ‘plagiarism’ teriminin Türkçe karşılığı olup ‘bir çeşit akademik yolsuzluk’ olarak ifade edilir [4] ve şu şekilde tanımlanır: ‘başka birisine ait kelime, ürün veya fikirlerin orijinal kaynağına gerekli şekilde referans verilmeden kullanılması, sanki kendine aitmiş gibi gösterilmesidir’. Aynı kaynakta intihali, sahtekarlıktan veya kopyalama hakkı ihlalinden ayıran özellikler şu şekilde özetlenmiştir;

İntihal bilinçli olarak da (aldatma amaçlı olarak), farkında olmadan da gerçekleşebilir (uygun şekilde veya açık referans verilmemesi sonucu). Bir kitaptan bir materyalin kopyalanması, internetten kopya ve yapıştır yapılması, buna örnek gösterilebilir. Bilimsel sahtekarlığın ise birçok çeşidi olmakla beraber kasıtlı intihali de kapsar. İntihal, eğer kopya hakkı kurallarını çiğniyorsa hukuki bir durum ortaya çıkabilir. Aksi takdirde hukuki bir yönü yoktur ve daha ziyade etik kurallarıyla ilişkili olarak değerlendirilmesi gerekir.

Yıldız Üniversitesi Akademik Etik Kurulu, intihali, Kansu (1994) [5]’ e dayanarak akademik yanıltmanın bir alt başlığı olarak değerlendirmektedir [6].

Purdue Üniversitesi’nin Online Yazı Laboratuarınca (OWL) intihale neden olabilecek fiiller ise şöyle sıralanmıştır [7];

• Yazarken kaynağı çok yakın takip etmek. Yani birebir cümleler kullanmak,

• Yazıyı para ödeyerek veya ödemeyerek, başkasına yazdırmak,

• Atıfta bulunmadan başkalarının fikirlerini kullanmak veya o fikir üzerine kendi fikrini inşa etmek,

• Başka bir kaynaktan bilerek veya farkında olmayarak kopyalama yapmak.

Aynı kaynakta intihal oluşmaması için yapılan öneriler;

• Bir yazıyı yazmaya başlamadan önce, hazırlık safhasında yaptığımız araştırma esnasında, başkalarının fikirlerini not alırken yanlarına işaret koymak,

• Yazım aşamasında orijinal kaynağa bakmadan kendi cümlelerimizi kullanmak, daha sonra orijinal cümlelerle içerik, doğruluk ve yanlışlıkla alınan ifadeler bakımından karşılaştırmak. Değiştirilemeyen veya aynen kalmasını istediğimiz ifadeleri tırnak içine alarak göstermek,

• Bu tip doğrudan alıntılara sık yer vermemek ve dolaylı alıntıları kullanmak. Bunu yaparken de orijinalden farklı kelime ve cümle yapıları kullanmak.

İntihali gizli anımsamayla da karıştırmamak gerekir. İngilizcede crymptomnesia olarak geçen bu terim kişinin farkında olmadan geçmişte okuduğu bir eserden esinlenmesi anlamına geliyor [8].. Buna örnek olarak Nietzsche’nin Thus Spoke Zarathustra kitabındaki bir olay anlatımının yüzyıl önce 1835’ de yayınlanan bir kitaptakiyle kelimesi kelimesine aynı olması verilebilir. Nietzsche’ nin kızkardeşi 11 yaşındayken Nietzsche’nin o kitabı okumuş olduğunu doğrulamıştır [8].

İntihal meselesi sadece akademisyenleri ilgilendiren bir sorun değildir. İnternetin ortaya çıkması ve devasa bir kaynak olarak hizmet etmesi sonucu ödev hazırlayan birçok öğrenci direkt kopyalayıp yapıştırmak suretiyle ödev veya tez hazırlamaktadır. Çok geniş bir kaynak olmasından ötürü öğretmenlerin bu durumu kontrol altına alma olasılığı oldukça zayıftır.

Öğrencilere para karşılığı dönem ödevi hazırlayan internet şirketleri olduğu gibi, intihalle ilgili araştırma yapmak amaçlı kurulmuş internet siteleri ve yazılımlar mevcuttur. Bununla beraber intihal araştırmasında üniversite öğretim üyelerine hizmet amaçlı kurulmuş olan bazı şirketlerin, ödev veya yazı satan şirketlerle ilişkili olabileceği konusunda da birtakım iddialar ortaya atılmıştır [9]. Şu bir gerçek ki bilimsel aldatmada amaç fark edilmemek olduğu için, bu tip durumları ortaya çıkarmak da oldukça zordur. İntihalin günümüzde daha da arttığı yönünde görüşler olmasına karşın [2], bunu kanıtlamak pek mümkün görünmemektedir.

Skandal Boyutunda İntihal Örnekleri

Boston Üniversitesi’nce yapılan bir araştırmaya göre Martin Luther King Jr.’ ın doktora tezinin Tanrı kavramını özetleyen bölümünün üçte biri intihaldir [4].

Senatör Joseph Biden 1988 Demokrat Parti Başkan adaylığından Hukuk Fakültesinde bir dersten intihal yapması nedeniyle başarısız olmuş olmasının ortaya çıkmasıyla, çekilmek zorunda kalmıştır [4].

Alex Haley, Roots romanındaki bazı pasajları, Harold Courlander’ ın The African’ ından aldığını kabul etmiş ve mahkemeye gitmekten 650.000 USD ödemeyi kabul ederek kurtulmuştur [4].

Pulitzer ödülü sahibi D.K.Goodwin 1987 yılında yazmış olduğu The Fitzgeralds and the Kennedies isimli kitabında intihal yaptığının ortaya çıkmasıyla 2002 yılında bu ödülün seçici kurulundaki görevinden ayrılmak zorunda kalmıştır [10].

1973 Eurovizyon Şarkı Yarışmasında İspanya’ yı temsil eden Eres tu isimli parça, 1966’daki yarışmada Yugoslavya’ yı temsil eden şarkıya yönelik intihal içermesine karşın soğuk savaş dönemi politik nedenleriyle diskalifiye edilmekten kurtulmuştur [4].

1922 yapımı Nosferatu filmi Bram Stoker’in Drakula romanının izinsiz adaptasyonu olduğu için mahkemeye verilmiş ve sonucunda filmin kopyaları imha edilmiştir [4].

University of Virginia’da 2002 yılında ortaya çıkan intihal skandalı sonrası 45 öğrenci üniversiteden atılmış, mezun olan 3 kişinin de diploması iptal edilmiştir [11].

Konunun ciddiyetini kavramak için intihal örneklerini yayınlayan sitelere göz gezdirmek yeterli (örn. 12, 13). Bu sitelere göre ABD’de intihal sebebiyle üniversitelerden atılan öğrenci ve öğretim üyesi sayısı yüzlerle ifade edilmektedir. Son yıllarda ülkemizde de bazı intihal olayları kamuoyuna yansımış olmakla beraber [1], yansımayan veya yansıtılmayan örneklerin boyutu konusunda bir tahmin yapmak zor.

Sonuç

Bilim insanı olmak kişilere birtakım sorumluluklar yüklemektedir [14]. Doğruluk ve dürüstlük akademik yaşamın her aşamasında bir bilim insanının taşıması gereken bu sorumlulukların başında gelir, zira halkın gözünde üniversiteler bilimi, öğretim üyeleriyse güveni temsil etmektedir. Bu güvenin sarsılması, halkın pozitif bilimlere karşı inancının kaybolmasına yol açacak, bu da kesinlikle sakıncalı toplumsal sorunları beraberinde getirecektir. Gerici çevrelerin, bu amaçla üniversiteleri halkın gözünden düşürme çabalarının yoğunlaştığı günümüzde, bilim insanlarının attıkları her adıma, söyledikleri her söze ve yazdıkları her cümleye dikkat etmeleri gerekmektedir.

İntihal, bilim etiğine aykırı birçok davranıştan birisidir ve ülkemizde artan yayın sayısına paralel olarak ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Üniversitelerin bilim etiğini sağlamaya yönelik kurmuş oldukları komisyon ve kurumların işlerlik ve yetkilerinin artırılması kadar, bilim insanı yetiştirme sürecinde bu konuya öncelik ve ağırlık verilmesi yerinde olacaktır.

Kaynaklar

1) Kantarlı, K., 2002. YÖK düzeninde bilimsel etik anlayışı. Üniversite ve Toplum 2/3.

2) Lee, F.R., 2003. Are more people cheating? The New York Times. http://www.nytimes.com/

3) Ryan, J.C.H., 1998. Student pligiarism in an online world. ASEE Prism Magazine, December.

4) http://en.wikipedia.org/wiki/Plagiarism

5) Kansu, E., 1994. Bilimsel yanıltma ve önlenmesi, dünyada ve Türkiye’ de bilim, etik ve üniversite. TÜBA Bilimsel Toplantı Serileri No:1.

6) http://www.aek.yildiz.edu.tr

7) http://owl.english.purdue.edu/

8) http://en.wikipedia.org/wiki/Cryptomnesia

9) Young, J.R., 2002. Anti-plagiarism experts raise questions about services with links to sites sellin papers. The Cronicle of Higher Education. Information Technology. http://chronicle.com/free/2002/03/2002031201t.htm

10) CNN News. 5 Mart 2002. http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/books/03/05/goodwin.pulitzer/index.html

11) Young, J.R., 2002. The University of Georgia dismisses 45 students and revokes 3 diplomas as cheating probe concludes. The Cronicle of Higher Education. Information Technology

12) http://www.web-miner.com/plagiarism

13) http://www.bridgewater.edu/WritingCenter/Workshops/PlagiarismCases.htm

14) Ortaş, İ., 2002. Bilim, bilim insanı ve bilimsel etik. Üniversite ve Toplum 2/2.

[ Başa Dön ] [ PDF ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]
[ Yazım Kuralları | Editörler | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Ana Sayfa | E-Posta ]


tarafından geliştirilmiştir